Spółdzielnia uczniowska — jak ją założyć i czego ustawa nie rozstrzyga

01

Co mówi ustawa o spółdzielni uczniowskiej

Ustawa dobrze opisuje to, co dzieje się wewnątrz spółdzielni: członków, statut, organy i opiekuna. Znacznie mniej mówi o tym, co dzieje się na zewnątrz — o umowach, koncie w banku, podatkach i danych osobowych. Dlatego ten poradnik pokazuje najpierw pewną ścieżkę założenia spółdzielni, a potem uczciwie oznacza sprawy, które dyrektor musi ustalić, zanim uczniowie zaczną sprzedawać.

W całym tekście rozróżniam trzy rzeczy. Prawo wymaga — jest konkretny przepis. Wykładnia — wniosek z przepisów, które nie rozstrzygają sprawy wprost; zawsze ją oznaczam. Dobra praktyka — rozsądne działanie, którego żaden przepis nie nakazuje. Znak ❓ oznacza sprawę, której przepisy dziś nie rozstrzygają.

Ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 904) dodała art. 85a–85g. Obowiązują od 1 września 2026 r. Najważniejsze zasady:

• Charakter. Dobrowolne zrzeszenie uczniów danej szkoły lub placówki. Ma popularyzować spółdzielczość, uczyć życia i działania w społeczeństwie oraz rozwijać gospodarność, przedsiębiorczość, odpowiedzialność i solidarność.
• Działalność. Usługowa, handlowa lub wytwórcza — na rzecz szkoły i uczniów. Społeczno-kulturalna, promocyjna lub edukacyjna — także na rzecz środowiska lokalnego.
• Status. Nie ma osobowości prawnej i nie wpisuje się jej do Krajowego Rejestru Sądowego. Jej działalność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców.
• Pieniądze. Nie prowadzi ksiąg rachunkowych, tylko rachunkowość uproszczoną. Członkowie wnoszą wpisowe do 10 zł, nie dostają wynagrodzenia za pracę, a nadwyżki nie dzieli się między nich.
• Ustrój. Co najmniej 5 członków, statut, trzy organy: walne zgromadzenie, komisja rewizyjna i zarząd. Opiekę sprawuje nauczyciel wyznaczony przez dyrektora za swoją pisemną zgodą.
• Sprawy nieuregulowane. Stosuje się do nich odpowiednio Prawo spółdzielcze.

Spółdzielnia uczniowska nie jest wpisywana do KRS i nie ma osobowości prawnej. Może zostać założona w szkole lub placówce w procedurze określonej w art. 85b Prawa oświatowego; ustawa nie wskazuje odrębnej chwili nabycia przez nią bytu prawnego.

art. 85a–85g Prawa oświatowego — t.j. Dz.U. 2026 poz. 820 ze zmianą Dz.U. 2026 poz. 904, która dodała art. 85a–85g; art. 3 ustawy zmieniającej

02

Kto może założyć spółdzielnię uczniowską

Prawo wymaga inicjatywy co najmniej pięciu uczniów szkoły lub placówki, którzy ukończyli 13 lat. Liczy się wiek, nie klasa: szóstoklasista, który ma już 13 lat, spełnia warunek, typowy uczeń klasy czwartej czy piątej — nie. Wykładnia: wiek trzeba spełniać już przy wystąpieniu z inicjatywą, najpóźniej w dniu przekazania dyrektorowi listy założycieli.

Ustawa obejmuje szkoły publiczne i niepubliczne oraz placówki. W pracach sejmowych wprost potwierdzono, że przepisy dotyczą także szkół niepublicznych i szkół prowadzonych przez inne podmioty niż samorząd. W szkole niepublicznej procedura jest taka sama: dokumenty trafiają do dyrektora, a ustawa nie dodaje zgody osoby prowadzącej.

Przedszkole w rozumieniu Prawa oświatowego też jest „szkołą”, ale nie ma w nim pięciu trzynastolatków, więc spółdzielni założyć się tam nie da.

Wykładnia: w zespole szkół każda szkoła powinna mieć własną spółdzielnię — ustawa mówi o zrzeszeniu uczniów „danej szkoły lub placówki”. ❓ Czy w jednej szkole może działać kilka spółdzielni, ustawa nie przesądza.

Członkami mogą być wyłącznie uczniowie tej szkoły lub placówki (ustawa zalicza do nich także słuchaczy i wychowanków). Nauczyciel, rodzic czy absolwent członkiem być nie może. Opiekun też nie staje się członkiem. Wykładnia: uczeń, który kończy szkołę albo przechodzi do innej, przestaje spełniać podstawowy warunek członkostwa. Dobra praktyka: wpisać do statutu, że członkostwo ustaje z dniem utraty statusu ucznia.

❓ Granicę 13 lat ustawa stawia tylko założycielom. Nie oznacza to bezpiecznej możliwości przyjmowania młodszych dzieci: dziecko poniżej 13 lat nie ma zdolności do czynności prawnych, a każdy członek musi wnieść wpisowe. Dobra praktyka: przyjąć w statucie 13 lat jako dolną granicę członkostwa.

art. 85a ust. 2, art. 85b ust. 1, art. 4 pkt 1 i 20 Prawa oświatowego; art. 12 i 15 Kodeksu cywilnego

03

Jak założyć spółdzielnię uczniowską — krok po kroku

1. Założyciele. Co najmniej pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat, i pisemne zgody rodziców każdego małoletniego założyciela.
2. Dokumenty do dyrektora. Lista założycieli, zgody rodziców i projekt statutu. Wykładnia: projekt powinien obejmować wszystko, co według ustawy określa statut: nazwę, przedmiot działalności, wysokość wpisowego, nabywanie i utratę członkostwa, prawa i obowiązki członków, zadania i kompetencje organów, kadencje, tryb wyboru i odwoływania organów, zasady zmiany statutu i gospodarowania mieniem.
3. Uzgodnienie warunków. Dyrektor i założyciele uzgadniają warunki prowadzenia spółdzielni.
4. Zgoda dyrektora. Dopiero po uzgodnieniu warunków.
5. Pierwszy statut. Założyciele uchwalają go większością głosów. Wykładnia: przed zgodą ustawa mówi o „projekcie”, po niej o uchwaleniu „pierwszego statutu”.
6. Opiekun i organy. Dyrektor wyznacza opiekuna po jego pisemnej zgodzie, a członkowie wybierają organy według statutu.

Dobra praktyka: dyrektor zakłada jedną teczkę spółdzielni i trzyma w niej komplet dokumentów — od listy założycieli po protokoły wyborów.

Czego nie trzeba. Ustawa nie uzależnia powstania spółdzielni od uchwały ani opinii rady pedagogicznej, rady rodziców, samorządu uczniowskiego czy rady szkoły ani od zgody organu prowadzącego. Ustawa nie wymaga wpisu spółdzielni do KRS ani wpisu do innego rejestru jako warunku jej założenia i działania na podstawie art. 85a–85g. Odrębne obowiązki rejestracyjne związane z konkretnym rodzajem działalności — np. prawem żywnościowym — trzeba oceniać osobno. Nie każe też zmieniać statutu szkoły tylko dlatego, że zaczyna działać spółdzielnia. Jeśli szkoła chce wpisać do statutu własne reguły dotyczące działalności uczniów, obowiązuje zwykła procedura zmiany statutu — opisuję ją w poradniku Zmiana statutu szkoły.

Krajowa Rada Spółdzielcza prosi na swojej stronie o zgłaszanie powstania spółdzielni uczniowskiej do kuratorium oświaty oraz do Krajowej Rady Spółdzielczej (stan strony sprawdzony 5 października 2026 r.). Jest to prośba organizacji, a nie obowiązek wynikający z art. 85a–85g Prawa oświatowego ani ustawowy warunek założenia lub dalszego działania spółdzielni.

Nie ma obowiązkowego wzoru statutu. Projekt ustawy przewidywał rozporządzenie ministra ze wzorem, ale ten przepis usunięto przed uchwaleniem ustawy. Stary wzorcowy statut Krajowej Rady Spółdzielczej nie jest obecnie źródłem prawa ani obowiązującym wzorem. Może służyć jedynie jako materiał pomocniczy po sprawdzeniu każdego postanowienia z art. 85a–85g.

❓ Kiedy spółdzielnia „powstaje”? Ustawa nie wskazuje takiej daty — nie ma rejestru, z którego by wynikała. Dobra praktyka: jako datę rozpoczęcia działalności przyjąć dzień, w którym są już razem: zgoda dyrektora, uchwalony statut i wybrane organy.

art. 85b ust. 1–4, art. 85d ust. 2–3 Prawa oświatowego; druk senacki nr 236 S (projekt z art. 85d ust. 4, usuniętym przed uchwaleniem)

04

Zgoda dyrektora szkoły — czym jest, a czym nie

Prawo wymaga tylko tego, żeby dyrektor wyraził zgodę po uzgodnieniu z założycielami warunków prowadzenia spółdzielni. Ustawa nie nazywa tej zgody decyzją administracyjną, nie wyznacza terminu, nie wymaga uzasadnienia i nie przewiduje odwołania.

Wykładnia: ❓ w obecnym stanie najbezpieczniej nie traktować zgody z art. 85b ust. 3 jak klasycznej decyzji administracyjnej, ponieważ przepis nie odsyła do Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA) ani nie ustanawia trybu odwoławczego. Dobra praktyka: do czasu odmiennej wykładni nie nazywać dokumentu „decyzją administracyjną” i nie zamieszczać pouczenia o odwołaniu właściwego dla decyzji z KPA. Utrwalonego orzecznictwa dotyczącego nowego art. 85b jeszcze nie ma.

Czy dyrektor musi się zgodzić, jeśli dokumenty są kompletne? Samo spełnienie wymogów formalnych przez założycieli nie powoduje ustawowego obowiązku automatycznego wyrażenia zgody. Art. 85b ust. 3 wymaga wcześniejszego uzgodnienia warunków prowadzenia spółdzielni. Nie daje to jednak podstawy do odmowy arbitralnej. Dobra praktyka: odmowę utrwalić na piśmie i wskazać konkretne powody, np. niemożność uzgodnienia zgodnych z prawem i bezpiecznych warunków.

Dobra praktyka: zamiast tworzyć „zgodę warunkową”, najpierw utrwal na piśmie uzgodnione warunki prowadzenia spółdzielni, a następnie wydaj zgodę odwołującą się do tego dokumentu. Prawo wymaga kolejności: najpierw uzgodnienie warunków, potem zgoda dyrektora; nie określa jednak formy samego uzgodnienia.

Cofnięcia zgody ustawa nie przewiduje. Ma natomiast konkretny mechanizm: jeżeli dyrektor uzna działalność spółdzielni za niezgodną ze statutem szkoły, spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji. Opisuję go w części o likwidacji.

Co powinno znaleźć się w uzgodnieniu warunków (dobra praktyka): miejsce i godziny działania, udostępniane wyposażenie, prąd i woda, dopuszczony asortyment i usługi, zasady zakupów, magazynowania i inwentaryzacji, prowadzenie kasy i dokumentowanie wpływów oraz wydatków, zabezpieczenie gotówki, osoby z dostępem do pieniędzy i towaru, wymagania bezpieczeństwa, wymagania sanitarne (jeśli spółdzielnia sprzedaje żywność), korzystanie z logo szkoły i mediów społecznościowych, ochrona danych, koszty prądu, wody i sprzątania, postępowanie przy brakach i szkodach oraz sposób zmiany warunków. Żaden z tych punktów nie jest wymogiem ustawy — to sposób wykonania art. 85b ust. 3. Wzór jest na końcu poradnika.

Dobra praktyka: przed zgodą sprawdź umowę ze sklepikarzem. Nowa ustawa nie unieważnia umowy z przedsiębiorcą prowadzącym sklepik. Przed uruchomieniem sprzedaży przez spółdzielnię trzeba sprawdzić istniejące zobowiązania szkoły lub organu prowadzącego — zwłaszcza to, czy umowa nie daje przedsiębiorcy wyłączności.

art. 85b ust. 3, art. 85f ust. 1 pkt 3 Prawa oświatowego

05

Zgoda rodziców

Prawo wymaga pisemnej zgody rodziców małoletniego założyciela.

❓ Jedno czy oboje? Ustawa tego nie przesądza. Kodeks rodzinny i opiekuńczy pozwala każdemu z rodziców samodzielnie reprezentować dziecko, ale o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Dobra praktyka: podpis obojga rodziców, którym przysługuje władza rodzicielska, a gdy podpisuje jeden — jego oświadczenie, że jest uprawniony do samodzielnego działania. Dwa podpisy nie są jednak dosłownym wymogiem ustawy.

Forma. Dokument papierowy z własnoręcznym podpisem zachowuje formę pisemną. Oświadczenie elektroniczne opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym zachowuje formę elektroniczną, która jest równoważna formie pisemnej. Zwykły e-mail lub wiadomość w dzienniku elektronicznym nie spełniają tych wymagań. Sam skan podpisanego dokumentu jest kopią; jeżeli zgoda została podpisana własnoręcznie na papierze, formę pisemną zachowuje oryginał — dobra praktyka: przechować go w dokumentacji.

Treść. Dobra praktyka: zgoda powinna jednoznacznie wskazywać, że obejmuje udział dziecka jako założyciela i jego członkostwo w konkretnej spółdzielni. Nie dopisuj do niej blankietowej „zgody na RODO” — to osobna sprawa, opisana dalej.

Członkowie przyjmowani później. Ustawa nie powtarza wymogu zgody rodziców. Wykładnia: to luka, a nie zwolnienie z prawa cywilnego — uczeń w wieku 13–17 lat ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a przystąpienie wiąże się z obowiązkiem wniesienia wpisowego. Dobra praktyka: wpisać do statutu wymóg zgody przedstawiciela ustawowego także przy późniejszym przyjęciu małoletniego.

art. 85b ust. 1 Prawa oświatowego; art. 97 § 2 i art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236); art. 17, 20, 78 i 78¹ Kodeksu cywilnego

06

Członkowie, wpisowe i organy spółdzielni

Wpisowe. Prawo wymaga, żeby każdy członek je wniósł. Wysokość określa statut — najwyżej 10 zł. Wpisowe jest bezzwrotne i przeznacza się je na działalność statutową. ❓ Wpisowe 0 zł albo zwolnienia indywidualne ustawa pomija, a sformułowanie „członek wnosi wpisowe” przemawia przeciwko nim — nie wpisuj ich do statutu jako rozwiązania pewnego. Udziałów ani składek ustawa nie przewiduje; nie przenoś ich ze zwykłej spółdzielni.

Organy. Prawo wymaga trzech: walnego zgromadzenia (najwyższy organ), komisji rewizyjnej (kontrola i nadzór) i zarządu (kieruje działalnością i reprezentuje spółdzielnię na zewnątrz). Ustawa nie mówi, ilu członków mają liczyć organy. Statut określa ich zadania i kompetencje, kadencje oraz tryb wyboru i odwoływania.

Co podpowiada Prawo spółdzielcze (wykładnia, stosowane „odpowiednio”):

• komisja rewizyjna powinna liczyć co najmniej trzy osoby;
• nie można jednocześnie zasiadać w zarządzie i w komisji rewizyjnej — inaczej ten sam uczeń kontrolowałby własne działania;
• na walnym zgromadzeniu każdy członek ma jeden głos, a uchwały zapadają zwykłą większością przy obecności co najmniej połowy uprawnionych, chyba że statut stanowi inaczej.

Małoletni w organach. Prawo spółdzielcze nie pozwala osobom o ograniczonej zdolności do czynności prawnych zasiadać w organach zwykłej spółdzielni. Wykładnia: w spółdzielni uczniowskiej ten zakaz nie ma zastosowania — ustawa pozwala ją zakładać trzynastolatkom i wymaga uczniowskich organów, więc zakaz uczyniłby ten model niewykonalnym.

Dobra praktyka: zarząd kilkuosobowy zamiast jednoosobowego oraz zasady uzupełniania składu organów, gdy ich członkowie kończą szkołę.

art. 85c ust. 1–3, art. 85d ust. 2, art. 85e Prawa oświatowego; art. 15 § 3, art. 36, 41 § 2, 45 § 1, 46 § 2 i 56 § 1 Prawa spółdzielczego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 521)

07

Opiekun spółdzielni uczniowskiej

Prawo wymaga, żeby opiekę nad spółdzielnią sprawował nauczyciel zatrudniony w szkole lub placówce, wyznaczony przez dyrektora po wyrażeniu przez tego nauczyciela zgody na piśmie. Do jego obowiązków należy w szczególności monitorowanie działalności spółdzielni, pomoc członkom w jej prowadzeniu oraz nadzór nad dokumentacją i rozliczeniami finansowymi.

Nauczyciel może odmówić. ❓ Rezygnacji ustawa nie reguluje. Dobra praktyka: rezygnacja na piśmie do dyrektora, który niezwłocznie wyznacza następcę — także za pisemną zgodą następcy.

Wykładnia: ustawa mówi o jednym nauczycielu. Szkoła może zorganizować nauczyciela wspierającego, ale nie jest on drugim opiekunem w rozumieniu ustawy.

Czego opiekun nie ma. Opiekun nie jest członkiem zarządu z mocy prawa, nie ma prawa weta, nie przejmuje zadań komisji rewizyjnej, nie zatwierdza uchwał i nie musi współpodpisywać każdej umowy. Jeśli szkoła chce dodatkowej kontroli — na przykład drugiego podpisu przy wypłacie gotówki — opisuje ją w uzgodnieniu warunków.

Wynagrodzenie. Nowelizacja nie przyznała opiekunowi spółdzielni odrębnego dodatku. Sama opieka nad spółdzielnią nie staje się automatycznie godziną ponadwymiarową. Karta Nauczyciela wiąże godzinę ponadwymiarową z przydzieloną godziną zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar takich zajęć. Wykładnia: opieka nad spółdzielnią może natomiast mieścić się w innych zajęciach i czynnościach wynikających z zadań statutowych szkoły, jeżeli w konkretnej szkole jest takim zadaniem.

Odpowiedzialność. Ustawa nie ustanawia szczególnej odpowiedzialności opiekuna za braki w kasie czy zniszczony towar — nadzór nad rozliczeniami to nie przejęcie odpowiedzialności za cały majątek spółdzielni. ❓ Odpowiedzialność materialna, cywilna i dyscyplinarna zależy od ogólnych przepisów i okoliczności. Dobra praktyka: opiekun nie przechowuje pieniędzy spółdzielni prywatnie; uzgodnienie warunków określa kasę, osobę odpowiedzialną za gotówkę, limity, dokumentowanie każdej operacji, przeliczanie środków i inwentaryzację.

art. 85b ust. 4–5 Prawa oświatowego; art. 35 ust. 2 i art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2026 poz. 515)

08

Pieniądze spółdzielni: ewidencja, konto, nadwyżka

Ewidencja. Spółdzielnia nie prowadzi ksiąg rachunkowych ani nie sporządza sprawozdań na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości, lecz prowadzi rachunkowość w formie uproszczonej, która pozwala ustalić: kto jest członkiem spółdzielni, wartość stanu środków będących w jej dyspozycji, wynik ogólny oraz wynik w poszczególnych rodzajach działalności. Prawo oświatowe nie nakłada na dyrektora obowiązku zatwierdzania sprawozdania finansowego spółdzielni. Nie wyklucza to wewnętrznych zestawień lub raportów przewidzianych w statucie albo uzgodnionych warunkach. Kontrolę sprawuje komisja rewizyjna, a opiekun nadzoruje dokumentację i rozliczenia. Wzór prostej ewidencji jest na końcu poradnika.

❓ Jak długo przechowywać dokumenty — ustawa nie mówi. Nie wpisuj arbitralnego okresu jako wymogu Prawa oświatowego; dłuższy może wynikać z przepisów podatkowych, warunków grantu czy zasad dokumentacji szkoły.

❓ Konto w banku. Prawo bankowe pozwala prowadzić rachunek rozliczeniowy jednostce organizacyjnej bez osobowości prawnej tylko wtedy, gdy ma ona zdolność prawną. Ustawa stanowi, że spółdzielnia nie ma osobowości prawnej, ale nie mówi wprost, że ma zdolność prawną. Rachunki oszczędnościowe Prawo bankowe przewiduje dla szkolnych kas oszczędności i rad rodziców — spółdzielni uczniowskich nie wymienia. Dlatego zdania „spółdzielnia może normalnie założyć konto” nie da się dziś bezpiecznie napisać.

Rachunek szkoły. Szkoła prowadzona przez samorząd działa zwykle jako jednostka budżetowa: pobrane dochody odprowadza do budżetu, a na wydzielonym rachunku gromadzi tylko dochody wskazane w uchwale rady gminy, powiatu albo sejmiku. ❓ Ustawodawca nie zbudował mostu między pieniędzmi spółdzielni a finansami publicznymi. Dobra praktyka: nie kieruj pieniędzy spółdzielni na rachunek szkoły bez pisemnych ustaleń z księgowością i organem prowadzącym — trzeba ustalić podstawę, właściciela środków i ich odrębną ewidencję. Odradzam też rachunek rady rodziców i prywatne konta (opiekuna, dyrektora, rodzica, ucznia): łączenie mas środków zaciera ich odrębny status.

Nadwyżka. Prawo wymaga, żeby nie dzielić jej między członków i przeznaczyć na działalność statutową. Wykładnia: wycieczka członków jest możliwa, jeśli rzeczywiście realizuje cel spółdzielni — na przykład edukację spółdzielczą — a nie jest nagrodą za wypracowany zysk. Nagrody i upominki dla członków niosą wysokie ryzyko ukrytej zapłaty za pracę, której ustawa zakazuje. Zwrot udokumentowanego wydatku poniesionego dla spółdzielni to co innego niż wynagrodzenie, ale jego zasady trzeba ustalić z góry.

Nadwyżka służy działalności spółdzielni, a nie prywatnym korzyściom członków. Każdy wydatek na rzecz członków musi mieć rzeczywisty cel statutowy i nie może być ukrytą zapłatą za pracę.

❓ Darowizny i granty. Ustawa nie przesądza, czy spółdzielnia może sama zawrzeć umowę darowizny albo umowę grantową. Wiele programów wymaga podmiotowości, konta lub numeru identyfikacyjnego, których spółdzielnia może nie mieć. Dofinansowanie działalności ze środków publicznych wymaga odrębnej podstawy prawnej, prawidłowego określenia odbiorcy środków i zgodności wydatku z właściwymi przepisami finansowymi. Sama regulacja spółdzielni w Prawie oświatowym nie tworzy odrębnego, generalnego tytułu dotacyjnego.

art. 85a ust. 5–7, art. 85c ust. 4–5 Prawa oświatowego; art. 49 ust. 2–3 Prawa bankowego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 38); art. 11 ust. 1 i art. 223 ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1483)

09

Czy spółdzielnia uczniowska płaci podatki

Art. 85a ust. 4 mówi tylko, że działalność spółdzielni nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Nie mówi, że spółdzielnia nie płaci podatków. Brak statusu przedsiębiorcy nie oznacza automatycznie braku obowiązków podatkowych. Każdy podatek ma własne zasady ustalania podatnika i przedmiotu opodatkowania.

• ❓ VAT. Ustawa o VAT uznaje za podatników także jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej, które samodzielnie prowadzą działalność gospodarczą w jej własnym rozumieniu. Najpierw trzeba ustalić, kto w danym modelu sprzedaje: spółdzielnia, szkoła czy ktoś inny.
• ❓ Kasa rejestrująca — dopiero po ustaleniu podatnika, rodzaju sprzedaży i zwolnień.
• ❓ CIT. Ustawa o CIT obejmuje także jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej. Nie ma podstaw, by bez interpretacji pisać „spółdzielnia uczniowska nie płaci CIT”.
• PCC zależy od konkretnej umowy (na przykład sprzedaży czy pożyczki); art. 85a ust. 4 nie daje generalnego zwolnienia.

Stan sprawdzony 5 października 2026 r.: w przeprowadzonym przeglądzie oficjalnych źródeł nie odnalazłem interpretacji ogólnej ani objaśnień Ministra Finansów rozstrzygających opodatkowanie spółdzielni działającej według art. 85a–85g. Przed rozpoczęciem regularnej sprzedaży trzeba ponownie sprawdzić aktualne stanowiska Ministra Finansów i Krajowej Informacji Skarbowej. Dawnych interpretacji wydanych dla spółdzielni sprzed reformy nie przenoś automatycznie. Dobra praktyka: przy regularnej sprzedaży najpierw ustalić, kto jest stroną sprzedaży, a potem uzyskać aktualną analizę podatkową — przy istotnym obrocie interpretację indywidualną.

art. 85a ust. 4 Prawa oświatowego; art. 15 ust. 1 ustawy o VAT (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263); art. 1 ust. 2 ustawy o CIT (t.j. Dz.U. 2026 poz. 554); art. 1 ustawy o PCC (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191)

10

Czym może się zajmować spółdzielnia — nie tylko sklepik

Sklepik jest najczęstszym pomysłem, ale nie jedynym. Krajowy Komitet Rozwoju Ekonomii Społecznej w uchwale z 16 września 2026 r. podaje przykłady: gazetka, wyjścia do kina i teatru, pomoc seniorom w korzystaniu z aplikacji i smartfonów, koleżeńskie korepetycje, akcje wymiany i zbiórki książek, przyborów szkolnych i innych przedmiotów. Uchwała jest zachętą, a nie źródłem prawa.

Wykładnia — przykładowa kwalifikacja: usługowa, handlowa i wytwórcza działalność spółdzielni jest ograniczona do szkoły lub placówki oraz uczniów — mogą tu mieścić się np. usługi koleżeńskiej pomocy w nauce albo wytwarzanie i sprzedaż własnych wyrobów. Działalność społeczno-kulturalna, promocyjna i edukacyjna może być kierowana również do środowiska lokalnego — mogą tu mieścić się np. pomoc seniorom, działania informacyjne, zbiórki lub wydarzenia kulturalne. Ostateczna kwalifikacja zależy jednak od rzeczywistej formy działania, jego odbiorców i odpłatności.

Dobra praktyka: gdy spółdzielnia inicjuje wspólne wyjście uczniów do kina, teatru lub innego miejsca poza szkołą, dyrektor ustala jego szkolną kwalifikację organizacyjną. Jeżeli jest to wycieczka w rozumieniu przepisów o krajoznawstwie i turystyce, stosuje się procedurę właściwą dla wycieczki. Jeżeli jest to inne grupowe wyjście uczniów organizowane przez szkołę, należy uwzględnić § 2a rozporządzenia BHP i rejestr wyjść grupowych.

Wykładnia: jeżeli w prawidłowo ustalonym modelu odpłatne korepetycje są prowadzone w ramach działalności spółdzielni, członek udzielający korepetycji nie może otrzymywać za swoją pracę wynagrodzenia — zabrania tego art. 85c ust. 4. ❓ Osobno trzeba jednak ustalić, kto prawnie pobiera i ewidencjonuje odpłatność, ponieważ art. 85a–85g nie rozstrzygają wprost zewnętrznej podmiotowości spółdzielni.

art. 85a ust. 3 i art. 85c ust. 4 Prawa oświatowego; § 2a rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach; rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. 2018 poz. 1055); uchwała nr 15 Krajowego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej z 16 września 2026 r. (materiał pomocniczy)

11

Co wolno sprzedawać i komu

Ustawa dzieli działalność spółdzielni na dwa zakresy:

Spółdzielnia nie jest szkolną firmą handlującą z całym rynkiem. Ustawa zawęża jej działalność handlową, usługową i wytwórczą do szkoły lub placówki oraz uczniów.

Wykładnia: nauczycieli, rodziców i mieszkańców ustawa nie wymienia jako odbiorców handlu. Dlatego stałej sprzedaży dla nich nie można uznać za bezspornie dozwoloną. Otwarty sklep internetowy jest z tym ograniczeniem trudny do pogodzenia — dochodzą do tego nierozstrzygnięte sprawy umów, podatków, praw konsumenta i danych osobowych.

❓ Kiermasz charytatywny. Szczytny cel nie sprawia, że sprzedaż przestaje być handlem. Dobra praktyka: przy dużym kiermaszu dla rodziców i mieszkańców rozdzielić rolę szkoły jako organizatora od roli spółdzielni, zamiast przypisywać spółdzielni całą sprzedaż.

Sklepik spółdzielni a żywność

Jeżeli spółdzielnia sprzedaje lub wytwarza żywność, oprócz Prawa oświatowego trzeba uwzględnić przepisy sanitarne i żywnościowe. Wyłączenie działalności spółdzielni z pojęcia działalności gospodarczej w rozumieniu Prawa przedsiębiorców nie wyłącza samo przez się stosowania tych przepisów.

Asortyment. W szkołach i placówkach można sprzedawać dzieciom i młodzieży tylko środki spożywcze należące do grup wskazanych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. Są to m.in. pieczywo, w tym pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, kanapki, sałatki i surówki, mleko i produkty mleczne, określone napoje roślinne, produkty zbożowe, warzywa i owoce, suszone warzywa i owoce, orzechy i nasiona, soki, przeciery i musy, określone koktajle, wody, napoje spełniające wymagania rozporządzenia, bezcukrowe gumy do żucia oraz gorzka czekolada zawierająca co najmniej 70% suchej masy kakaowej. Dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego, produktów mlecznych, określonych napojów roślinnych i produktów zbożowych obowiązują dodatkowe wymagania dotyczące zawartości cukru, tłuszczu i soli. Rozporządzenie nie przewiduje wyjątku dla sklepiku prowadzonego przez spółdzielnię uczniowską.

Rejestracja. Zakład, który wytwarza albo sprzedaje żywność, podlega rejestracji albo zatwierdzeniu przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. ❓ Kto ma być wpisany jako prowadzący zakład, skoro ustawa nie rozstrzyga podmiotowości spółdzielni — nie wiadomo. Dobra praktyka: przed otwarciem sklepiku ustalić to z sanepidem, zamiast z góry zakładać, że wpisze „spółdzielnię uczniowską”.

Orzeczenia sanitarno-epidemiologiczne. Nie ma reguły „każdy uczeń przy kasie musi je mieć” ani reguły „uczniowie nigdy ich nie potrzebują”. Decyduje zakres kontaktu z żywnością.

Własne wypieki nie są zakazane, ale przejście od sprzedaży gotowych produktów do wytwarzania żywności podnosi wymagania higieniczne i proceduralne — także przy małej skali.

Kto w szkole odpowiada za system HACCP i czego szuka inspekcja sanitarna, opisuję w poradniku HACCP w stołówce szkolnej.

art. 85a ust. 3 Prawa oświatowego; art. 52c ust. 1, art. 59 i 61–64 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448, ze zm., w tym Dz.U. 2025 poz. 1424); § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 197)

12

Bezpieczeństwo, dane osobowe i lekcje

Bezpieczeństwo. Dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole — spółdzielnia nie jest strefą wyłączoną z tych zasad, bo działa w szkole, za zgodą dyrektora i pod opieką nauczyciela. Przy maszynach, narzędziach i w pracowniach obowiązują przepisy o ich sprawności, zabezpieczeniach i instrukcjach obsługi. Dobra praktyka: przy piekarniku, kuchni, elektronarzędziach czy produkcji uzgodnienie warunków określa instruktaż, dopuszczone urządzenia, wymagany nadzór i postępowanie w razie wypadku. Zgoda na spółdzielnię nie zastępuje oceny bezpieczeństwa.

Dane osobowe. Art. 85a ust. 8 pozwala spółdzielni przetwarzać dane w zakresie niezbędnym do działalności statutowej, ale nie rozstrzyga wprost, kto jest administratorem danych. Administratora trzeba ustalić dla każdego procesu według RODO, analizując, kto faktycznie określa cel i sposób przetwarzania. ❓ Nie ma podstaw, by z góry uznać, że zawsze jest nim spółdzielnia, dyrektor albo szkoła.

• Do ewidencji członków zbieraj tylko dane potrzebne do identyfikacji członka i obsługi członkostwa — bez numeru PESEL, jeśli nie jest niezbędny.
• Nie zbieraj „zgody RODO na wszystko”. Zgoda rodzica na udział dziecka w spółdzielni nie jest zgodą na wszystkie operacje na danych.
• Członkostwo, ewidencja, zdjęcia i profil w mediach społecznościowych to osobne procesy. Dla profilu trzeba ustalić, kto jest jego administratorem, na jakiej podstawie publikuje się wizerunek, kto ma dostęp do konta i jak usuwa się treści.
• Logo szkoły — tylko na zasadach uzgodnionych z tym, kto decyduje o jego użyciu.
• Dobra praktyka: zanim powstaną formularze członkowskie, ewidencja i profil, dyrektor włącza w sprawę inspektora ochrony danych szkoły.

Lekcje. Spółdzielnia nie daje uczniowi prawa do opuszczania lekcji. Jej działalność trzeba zorganizować tak, aby nie kolidowała z obowiązkowymi zajęciami — w przerwach, przed lekcjami albo po nich.

§ 2 i rozdział 2 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1604 ze zm.); art. 85a ust. 8 Prawa oświatowego; art. 4 pkt 7, art. 5, 6 i 13 RODO

13

Odpowiedzialność i ubezpieczenie

Szkoda wyrządzona przez ucznia. Punktem wyjścia jest odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną z własnej winy. Małoletni, który nie ukończył 13 lat, nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie art. 426 KC. W takim przypadku odpowiedzialność może ponosić osoba zobowiązana do nadzoru, jeżeli spełnione są przesłanki art. 427 KC; przepis pozwala jej uwolnić się od odpowiedzialności m.in. przez wykazanie należytego nadzoru albo tego, że szkoda powstałaby również przy jego starannym wykonywaniu. Nie istnieje więc reguła, że zawsze odpowiada szkoła, rodzic albo opiekun spółdzielni.

Braki w kasie. Ustawa nie ustanawia zbiorowej odpowiedzialności członków za niedobory. Wykładnia: brak podstawy do automatycznego rozdzielenia niedoboru po równo między uczniów; odpowiedzialność konkretnej osoby wymaga odrębnej podstawy i spełnienia właściwych przesłanek. Dobra praktyka: z góry ustalić, kto przyjmuje i wydaje gotówkę, jak potwierdza się operacje, gdzie jest kasa, kto ma dostęp do towaru, jak wygląda inwentaryzacja i co się dzieje po stwierdzeniu różnicy.

Ubezpieczenie. Ustawa nie wymaga OC ani NNW spółdzielni, członków czy opiekuna. Dobra praktyka: sprawdzić z ubezpieczycielem, czy polisa szkoły obejmuje działalność spółdzielni — zwłaszcza handel, żywność i korzystanie z urządzeń. Ubezpieczenie nie zastępuje zasad bezpieczeństwa.

Reklamacje, bezpieczeństwo produktów i konflikt interesów. ❓ Zanim szkoła opisze procedurę reklamacyjną, trzeba ustalić, kto w przyjętym modelu jest prawnie sprzedawcą; od tego zależy właściwy reżim odpowiedzialności za sprzedany towar i stosowanie przepisów konsumenckich. Wyłączenie działalności spółdzielni z Prawa przedsiębiorców nie wyłącza przepisów o bezpieczeństwie produktów. Przy wytwarzaniu lub sprzedaży produktów nieżywnościowych mogą mieć zastosowanie m.in. przepisy rozporządzenia (UE) 2023/988 oraz regulacje szczególne. Wykładnia/dobra praktyka: członek zarządu lub komisji rewizyjnej nie powinien głosować w sprawie dotyczącej bezpośrednio jego własnych praw, obowiązków lub odpowiedzialności. Dobra praktyka: statut powinien określać sposób szybkiego uzupełnienia składu organu po ukończeniu szkoły, zmianie szkoły, rezygnacji lub odwołaniu członka.

art. 415, 426 i 427 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795); rozporządzenie (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów

14

Czego ustawa nie rozstrzyga

Praktyczna reguła na dziś. Największą niewyjaśnioną kwestią jest zdolność spółdzielni do zawierania umów i odpowiedzialność za jej zobowiązania. Dopóki szkoła nie ustali modelu prawnego ze swoją obsługą prawną i finansową, uczniowski zarząd nie podpisuje istotnych umów — z hurtownią, wynajmującym czy operatorem płatności — i nie zakłada konta.

art. 85a ust. 5 i art. 85e pkt 3 Prawa oświatowego; art. 91 § 1 Prawa spółdzielczego

Przy konkretnej umowie czy pytaniu o konto przyda się odpowiedź z podstawą prawną, a nie z pamięci. Do tego zbudowałem Asystenta Prawa Oświatowego: wskazuje przepis z numerem publikacji i datą sprawdzenia, a tam, gdzie przepisy sprawy nie rozstrzygają, mówi o tym wprost, zamiast zgadywać. Ten poradnik przeszedł w nim kilka tur weryfikacji.

15

Nadzór i likwidacja spółdzielni

Kto nadzoruje. Ustawa tworzy trzy poziomy kontroli: komisja rewizyjna sprawuje kontrolę i nadzór, opiekun monitoruje działalność oraz nadzoruje dokumentację i rozliczenia, a dyrektor uzgadnia warunki, daje zgodę i może uznać działalność za niezgodną ze statutem szkoły. Wykładnia: kurator oświaty i organ prowadzący nie stają się nadzorcami spółdzielni, ale zachowują swoje kompetencje wobec szkoły — w ramach nadzoru nad szkołą kurator może badać na przykład bezpieczeństwo czy zgodność działań dyrektora z prawem (jak przebiega taka kontrola, opisuję w poradniku Kontrola kuratorium w szkole). Regionalna izba obrachunkowa nie kontroluje spółdzielni jako takiej, ale ryzyko pojawia się, gdy jej pieniądze przechodzą przez rachunki czy księgowość samorządu.

Art. 85f wymienia cztery przypadki, w których spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji:

1. w sposób trwały nie może osiągnąć wymaganej liczby członków;
2. w sposób trwały nie jest w stanie prowadzić działalności statutowej;
3. dyrektor uznał jej działalność za niezgodną ze statutem szkoły lub placówki;
4. szkołę zlikwidowano albo przekształcono tak, że spółdzielnia nie może dalej działać.

Ustawa nie określa, ile czasu musi trwać taki stan. Wykładnia: sam krótkotrwały spadek liczby członków nie przesądza jeszcze o trwałej niemożności osiągnięcia wymaganego stanu. Dobra praktyka: jeżeli uzupełnienie składu jest realne, najpierw podjąć próbę jego uzupełnienia. Nie należy przyjmować własnego terminu — ani 30 dni, ani trzech miesięcy, ani automatycznie roku przewidzianego dla zwykłej spółdzielni w Prawie spółdzielczym.

Uznanie działalności za niezgodną ze statutem szkoły. Ustawa nie określa formy uznania, uzasadnienia, wysłuchania członków, odwołania, procedury naprawczej, osoby likwidatora ani terminu likwidacji. Dobra praktyka: ze względu na wagę skutku dyrektor sporządza pisemny dokument, w którym wskazuje konkretne zachowanie spółdzielni, postanowienie statutu szkoły, z którym jest ono sprzeczne, ustalenia i dokumenty oraz — jeśli sytuacja pozwala — stanowisko opiekuna i zarządu. Gdy naruszenie da się usunąć i nie zagraża bezpieczeństwu, rozsądne jest wcześniejsze wezwanie do naprawy, choć ustawa go nie wymaga.

Zawieszenia spółdzielni ustawa nie przewiduje. Czym innym jest natychmiastowe przerwanie konkretnej niebezpiecznej czynności — to wynika z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa w szkole.

Mienie po likwidacji. W przypadkach 1–3 mienie przeznacza się na cele statutowe szkoły lub placówki. Wykładnia: to przeznaczenie mienia, a nie automatyczny „dochód szkoły” — w szkole samorządowej sposób przekazania trzeba uzgodnić z księgowością i organem prowadzącym. W przypadku 4 mienie trafia na cele statutowe organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz młodzieży, wskazanej w uchwale walnego zgromadzenia. ❓ Jeśli takiej uchwały nie ma, ustawa nie wskazuje innego odbiorcy. Dobra praktyka: gdy likwidacja albo przekształcenie szkoły jest planowane, walne zgromadzenie wskazuje organizację wcześniej. Dobra praktyka: przy likwidacji sporządzić protokół obejmujący inwentaryzację, należności i zobowiązania, stan środków oraz sposób przekazania poszczególnych składników mienia.

Likwidator. ❓ Prawo oświatowe nie wskazuje osoby likwidatora. Wykładnia: przy odpowiednim stosowaniu art. 118 § 1 Prawa spółdzielczego likwidatorami mogą być członkowie ostatniego zarządu albo osoby wybrane przez walne zgromadzenie. Nie jest jednak przesądzone, że cały klasyczny model likwidacji zwykłej spółdzielni można przenieść na spółdzielnię uczniowską; w szczególności odpadają rozwiązania wymagające KRS albo pozostające w kolizji z uproszczonym modelem z art. 85a–85f.

Czy walne zgromadzenie może samo rozwiązać spółdzielnię? Wykładnia: najbezpieczniej nie stosować art. 113 § 1 pkt 3 Prawa spółdzielczego jako dodatkowej, piątej przesłanki likwidacji. Art. 85f Prawa oświatowego sam reguluje przypadki przejścia spółdzielni uczniowskiej w stan likwidacji, dlatego trudno uznać ten zakres za „sprawę nieuregulowaną” w rozumieniu art. 85g. ❓ Brak jeszcze orzecznictwa dotyczącego tej nowej regulacji. Do wzoru statutu nie rekomenduję wpisywania prawa do rozwiązania spółdzielni dowolną uchwałą walnego jako rozwiązania przesądzonego przez ustawę.

art. 85b ust. 5, art. 85e pkt 2, art. 85f Prawa oświatowego; art. 113 § 1 pkt 3, art. 118 § 1 i art. 125 Prawa spółdzielczego

16

Spółdzielnie działające przed 1 września 2026 r. — statut do 1 września 2027 r.

Art. 2 ustawy zmieniającej ustanowił dla spółdzielni uczniowskich działających 1 września 2026 r. szczególny obowiązek dostosowania statutów do art. 85a–85f i wyznaczył termin 1 września 2027 r. Przepis nie nakazał ponownego założenia tych spółdzielni.

Nie trzeba więc ponownie zbierać pięciu założycieli, zgód rodziców ani składać dyrektorowi wniosku o zgodę na założenie — to procedura dla nowych spółdzielni.

Wykładnia: roczny termin dotyczy statutu, a nie stosowania całej ustawy. Już od 1 września 2026 r. stara spółdzielnia nie wynagradza członków, nie dzieli nadwyżki, prowadzi uproszczoną ewidencję i działa w ustawowym zakresie. Jeżeli spółdzielnia w sposób trwały nie może osiągnąć wymaganego stanu członków, aktualizuje się przesłanka z art. 85f ust. 1 pkt 1.

Kogo obejmuje przepis przejściowy. Wykładnia: organizacje, które 1 września 2026 r. rzeczywiście działały jako spółdzielnie uczniowskie — z wyodrębnionymi członkami i statutem albo podobnym aktem. Brak wpisu do rejestru nie przeszkadza. ❓ Spółdzielnia istniejąca tylko z nazwy albo zwykły sklepik samorządu uczniowskiego nie staje się automatycznie „działającą spółdzielnią”. ❓ Jeśli organizacja miała tylko regulamin, najbezpieczniej przed terminem uchwalić statut zgodny z ustawą.

Organy i opiekun w okresie przejściowym. ❓ Ustawa nie mówi, jak ma do tego czasu działać stara struktura. Dobra praktyka: nie czekać do ostatniego dnia — szybko dostosować statut i skład organów, a od nauczyciela pełniącego funkcję opiekuna uzyskać pisemną zgodę.

Audyt starego statutu — co sprawdzić w pierwszej kolejności: wymóg dziesięciu członków, wpis do KRS, udziały i podział majątku między członków, pełną rachunkowość, wynagrodzenia członków, zwykłe przesłanki likwidacji i rozwiązanie uchwałą walnego, zakaz zasiadania małoletnich w organach.

Co po 1 września 2027 r., jeśli statut nie zostanie dostosowany? Ustawa nie przewiduje automatycznej likwidacji, kary ani wykreślenia. Wykładnia: od 2 września 2027 r. niezgodne postanowienia nie usprawiedliwią działania sprzecznego z ustawą, a sam brak dostosowania nie jest odrębną przesłanką likwidacji. Dyrektor powinien doprowadzić do usunięcia niezgodności wcześniej.

art. 2 ustawy z 29 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 904); art. 85a, 85c i 85f Prawa oświatowego

17

Spółdzielnia a sklepik samorządu, SKO i mini-przedsiębiorstwo

Żadna z tych form nie stała się spółdzielnią uczniowską z dniem 1 września 2026 r.

• Szkolna kasa oszczędności to odrębna instytucja, którą osobno wymienia Prawo bankowe.
• Mini-przedsiębiorstwo w programie edukacyjnym nie tworzy samo przez się spółdzielni — decyduje rzeczywista konstrukcja programu, a nie słowa „firma” czy „przedsiębiorczość”.
• Sklepik samorządu uczniowskiego. Samorząd ma prawo organizować działalność kulturalną, oświatową, sportową i rozrywkową w porozumieniu z dyrektorem. ❓ Wyraźnego upoważnienia do stałego handlu i własnej kasy w tym przepisie nie ma. Spółdzielni ustawa takie upoważnienie daje wprost.

Nie, istniejący sklepik uczniowski nie musi automatycznie stać się spółdzielnią. Trzeba jednak ustalić, kto prawnie prowadzi sprzedaż. Jeśli przedsiębiorca — to nadal jego działalność. Jeśli szkoła, a uczniowie tylko w niej uczestniczą — ocenia się model szkoły. Jeśli ma ją prowadzić samodzielna organizacja uczniów, art. 85a–85g tworzą obecnie szczególny model właśnie dla takiej działalności.

art. 85 ust. 5 pkt 5 i art. 85a ust. 3 Prawa oświatowego; art. 49 ust. 3 Prawa bankowego

18

Prawo spółdzielcze — co stosuje się do spółdzielni uczniowskiej

Art. 85g nie mówi „stosuje się Prawo spółdzielcze”, tylko „stosuje się odpowiednio”. Prawo spółdzielcze jest tu narzędziem do wypełniania rzeczywistych luk, a nie drugim statutem spółdzielni. Przy każdym jego przepisie trzeba zadać trzy pytania: czy sprawa naprawdę nie jest uregulowana w art. 85a–85f, czy przepis da się zastosować do spółdzielni bez KRS i osobowości prawnej oraz czy wynik nie niweczy uczniowskiego, edukacyjnego charakteru spółdzielni.

Największym błędem przy pisaniu statutu byłoby otworzenie Prawa spółdzielczego i kopiowanie kolejnych artykułów. Powstałby statut z rozwiązaniami w części sprzecznymi z regulacją szczególną, a w części nieprzystającymi do uproszczonego modelu spółdzielni uczniowskiej, np. z KRS, pełną rachunkowością albo mechanicznym zakazem małoletnich w organach.

art. 85g Prawa oświatowego; Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. 2026 poz. 521)

19

Mity o spółdzielni uczniowskiej

Przesuń tabelę w bok, żeby zobaczyć wszystkie kolumny.

20

Lista kontrolna dyrektora

I. Przed zgodą

• ☐co najmniej pięciu założycieli, każdy ma ukończone 13 lat;
• ☐pisemne zgody rodziców wszystkich małoletnich założycieli;
• ☐kompletna lista założycieli;
• ☐projekt statutu obejmuje wszystkie elementy z art. 85d ust. 2;
• ☐planowana działalność mieści się w art. 85a ust. 3;
• ☐działalność nie koliduje z umowami szkoły (sklepikarz, najemcy);
• ☐ustalone: pomieszczenie, bezpieczeństwo, żywność, pieniądze, dane osobowe, odpowiedzialność.

II. Po zgodzie

• ☐dobra praktyka: zgoda dyrektora i uzgodnienie warunków utrwalone na piśmie;
• ☐pisemna zgoda nauczyciela i wyznaczenie opiekuna;
• ☐uchwalony pierwszy statut;
• ☐wybrane organy, osobno zarząd i komisja rewizyjna;
• ☐założona ewidencja członków i ewidencja finansowa.

III. W trakcie roku szkolnego

• ☐działalność zgodna z uzgodnionym zakresem;
• ☐aktualna lista członków, co najmniej pięciu;
• ☐ewidencja środków i wyników prowadzona na bieżąco;
• ☐komisja rewizyjna wykonuje kontrolę i nadzór zgodnie ze statutem; dobra praktyka: dokumentuje okresowe kontrole;
• ☐opiekun nadzoruje dokumentację i rozliczenia finansowe;
• ☐uzgodnienie warunków zaktualizowane przy nowym asortymencie, pomieszczeniu czy żywności;
• ☐przegląd bezpieczeństwa, danych osobowych i stanu towaru.

IV. Przy likwidacji

• ☐udokumentowana konkretna przesłanka z art. 85f;
• ☐inwentaryzacja, należności i zobowiązania;
• ☐wykładnia/praktyka: ustalona osoba prowadząca czynności likwidacyjne;
• ☐majątek nie trafia do członków;
• ☐mienie przekazane zgodnie z art. 85f ust. 2;
• ☐dobra praktyka: protokół końcowy.

21

Wzory dokumentów i statutu spółdzielni uczniowskiej

Każdy wzór to dobra praktyka, a nie formularz urzędowy ani obowiązkowy wzór ministerstwa. Dostosuj pola do swojej szkoły. Nie zbieraj numeru PESEL ani innych danych ponad to, co jest naprawdę potrzebne.

W internecie nadal są dostępne wzory statutów spółdzielni uczniowskich opracowane przed wejściem w życie art. 85a–85g Prawa oświatowego. Nie można zakładać ich aktualności: każde postanowienie takiego wzoru trzeba sprawdzić z nową regulacją. Poniższy szkielet opiera się na obowiązkowej materii statutu określonej w art. 85d ust. 2, a elementy wynikające z odpowiedniego stosowania Prawa spółdzielczego są oznaczone jako wykładnia.

22

Oś czasu

Ustawa nie wyznacza dyrektorowi innych terminów: nie ma terminu na rozpatrzenie wniosku ani ustawowego dnia corocznej kontroli. Dobra praktyka: cykl walnych zgromadzeń określić wprost w statucie.

art. 2 i 3 ustawy z 29 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 904)

23

Najczęstsze pytania

Jak założyć spółdzielnię uczniowską?

Potrzeba co najmniej pięciu uczniów, którzy ukończyli 13 lat, pisemnych zgód rodziców małoletnich założycieli i projektu statutu. Te dokumenty trafiają do dyrektora, który po uzgodnieniu warunków prowadzenia spółdzielni wyraża zgodę. Potem założyciele uchwalają statut, dyrektor wyznacza opiekuna, a członkowie wybierają organy.

Czy spółdzielnię trzeba zarejestrować w KRS albo zgłosić do kuratorium?

Nie. Ustawa wprost wyłącza wpis do Krajowego Rejestru Sądowego i nie przewiduje obowiązkowego zgłoszenia spółdzielni do kuratorium. Krajowa Rada Spółdzielcza prosi o takie zgłoszenie na swojej stronie, ale nie jest ono ustawowym warunkiem założenia ani działania spółdzielni.

Czy uczniowie szkoły podstawowej mogą założyć spółdzielnię?

Tak, jeśli co najmniej pięciu z nich ukończyło 13 lat. Liczy się wiek, nie klasa.

Czy jest obowiązkowy wzór statutu spółdzielni uczniowskiej?

Nie. Ustawa nie przewiduje wzoru wydawanego przez ministra. Statut musi określać sprawy wymienione w art. 85d ust. 2 Prawa oświatowego — szkielet oparty na obowiązkowej materii z art. 85d ust. 2, z wyraźnie oznaczonymi elementami wykładni, jest w tym poradniku.

Czy dyrektor może odmówić zgody?

Samo złożenie kompletnych dokumentów nie powoduje ustawowego obowiązku automatycznego wyrażenia zgody. Odmowa nie powinna być jednak arbitralna — najlepiej na piśmie, z konkretnymi przyczynami.

Czy opiekun spółdzielni dostaje dodatek albo godziny ponadwymiarowe?

Nie z ustawy. Nowelizacja nie przyznała dodatku, a sama opieka nie tworzy automatycznie godzin ponadwymiarowych.

Czy spółdzielnia uczniowska płaci podatki?

Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla wszystkich podatków i modeli działalności. Art. 85a ust. 4 wyłącza działalność spółdzielni z pojęcia działalności gospodarczej tylko w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. VAT, CIT, PCC i obowiązek ewidencjonowania sprzedaży mają własne przesłanki. Przed regularną sprzedażą trzeba ustalić, kto w przyjętym modelu jest podmiotem czynności, a następnie ocenić właściwe przepisy podatkowe.

Czy spółdzielnia może mieć konto w banku?

Prawo oświatowe nie rozstrzyga tego wprost. Prawo bankowe uzależnia rachunek rozliczeniowy jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej od posiadania przez nią zdolności prawnej, której art. 85a–85g nie przyznają spółdzielni uczniowskiej wprost. Przed przyjęciem modelu rachunku trzeba go uzgodnić z obsługą prawną i finansową szkoły lub organu prowadzącego.

Czy spółdzielnia działająca przed 1 września 2026 r. musiała założyć się od nowa?

Nie. Art. 2 ustawy zmieniającej nie nakazał ponownego założenia takich spółdzielni; wyznaczył im natomiast termin 1 września 2027 r. na dostosowanie statutu do art. 85a–85f. Materialne zasady nowych przepisów obowiązują od wejścia ustawy w życie.

Czy spółdzielnia może sprzedawać rodzicom na festynie?

Handel ustawa ogranicza do szkoły i uczniów, więc stałej sprzedaży rodzicom nie można uznać za bezspornie dozwoloną. Przy kiermaszu dla rodziców i mieszkańców lepiej rozdzielić rolę szkoły jako organizatora od roli spółdzielni.

Czy sklepik spółdzielni może sprzedawać słodycze?

Tylko jeżeli dany produkt mieści się w jednej z grup dopuszczonych przez rozporządzenie Ministra Zdrowia i spełnia dotyczące go wymagania. Przykładem jest gorzka czekolada zawierająca co najmniej 70% suchej masy kakaowej albo pieczywo półcukiernicze i cukiernicze spełniające dodatkowe wymagania rozporządzenia. Nie ma wyjątku dla spółdzielni uczniowskiej.

24

Skąd to wiadomo

Podstawą jest nowelizacja Prawa oświatowego, która dodała art. 85a–85g, i Prawo spółdzielcze stosowane odpowiednio. Przy pieniądzach, podatkach, żywności, bezpieczeństwie i danych osobowych dochodzą przepisy cywilne, bankowe, finansowe, podatkowe, sanitarne i RODO. Podaję je, żeby dało się to sprawdzić bez wierzenia mi na słowo.

Akty prawne

• Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 904) art. 1 — dodane art. 85a–85g; art. 2 — dostosowanie statutów spółdzielni działających w dniu wejścia ustawy w życie; art. 3 — wejście w życie Otwórz w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820, ze zm.) art. 4 pkt 1 i 20 — szkoła i uczeń; art. 85 ust. 5 pkt 5 — samorząd uczniowski; art. 85a–85g w brzmieniu nadanym nowelizacją z poz. 904 Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. 2026 poz. 521) art. 15, 36, 39–41, 45–46, 48–49, 56, 91, 113, 118 i 125 — stosowane do spółdzielni uczniowskiej tylko odpowiednio (art. 85g Prawa oświatowego) Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) art. 12 i 15 — zdolność do czynności prawnych; art. 17 i 20 — czynności małoletnich; art. 78 i 78¹ — forma pisemna i elektroniczna; art. 415, 426 i 427 — odpowiedzialność za szkodę Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1244) art. 1 i właściwe przepisy w zależności od ustalonego modelu sprzedaży; znaczenie dla spółdzielni zależy m.in. od tego, kto jest prawnie sprzedawcą Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236) art. 97 § 2 i art. 98 § 1 — istotne sprawy dziecka i samodzielne działanie każdego z rodziców Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. — Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2026 poz. 515) art. 35 ust. 2 — godzina ponadwymiarowa; art. 42 ust. 2 pkt 2 — inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 38, ze zm.) art. 49 ust. 2–3 — kto może mieć rachunek rozliczeniowy, a kto oszczędnościowy Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1483, ze zm.) art. 11 ust. 1 — jednostka budżetowa; art. 223 — wydzielony rachunek dochodów jednostek oświatowych Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1263) art. 15 ust. 1 — podatnicy, w tym jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 554, ze zm.) art. 1 ust. 2 — jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191) art. 1 — czynności podlegające podatkowi Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1448, ze zm., w tym Dz.U. 2025 poz. 1424) art. 52c — żywność w jednostkach systemu oświaty; art. 59 — orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych; art. 61–64 — rejestracja i zatwierdzanie zakładów Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. 2026 poz. 197) § 1 — grupy środków spożywczych i dodatkowe wymagania dla części z nich Otwórz w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1604, ze zm.) § 2 — bezpieczne i higieniczne warunki pobytu; § 2a — rejestr wyjść grupowych; rozdział 2 — warsztaty, laboratoria i pracownie Otwórz tekst jednolity w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. 2018 poz. 1055) § 4 — formy krajoznawstwa i turystyki Otwórz w bazie ELI ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 — ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) art. 4 pkt 7 — administrator; art. 5, 6 i 13 — zasady, podstawy przetwarzania i obowiązek informacyjny; art. 37–39 — inspektor ochrony danych Otwórz w bazie EUR-Lex ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów art. 2 (zakres stosowania) i art. 5 (ogólne wymaganie bezpieczeństwa); możliwe znaczenie przy wytwarzaniu lub sprzedaży produktów nieżywnościowych Otwórz w bazie EUR-Lex ↗ (otwiera się w nowej karcie)

Materiały pomocnicze — nie są źródłami prawa

• Druk senacki nr 236 S i druk sejmowy nr 1650 — senacki projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe uzasadnienie projektu i przebieg prac; projektowany art. 85d ust. 4 o wzorze statutu nie wszedł do ustawy Otwórz druk w serwisie Sejmu ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Krajowa Rada Spółdzielcza — strona „Spółdzielnie Uczniowskie” prośba o zgłaszanie nowych spółdzielni do kuratorium i Krajowej Rady Spółdzielczej; stan strony sprawdzony 5 października 2026 r. Otwórz stronę Krajowej Rady Spółdzielczej ↗ (otwiera się w nowej karcie)
• Uchwała nr 15 Krajowego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej z dnia 16 września 2026 r. w sprawie promocji i upowszechniania idei spółdzielni uczniowskich załącznik do komunikatu Kuratorium Oświaty w Kielcach z 2 października 2026 r.; przykłady działalności spółdzielni Otwórz komunikat kuratorium ↗ (otwiera się w nowej karcie)

Stan prawny sprawdzony 6 października 2026 r. w oficjalnych tekstach ELI, API Sejmu i EUR-Lex z pomocą Asystenta Prawa Oświatowego.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach spornych lub obarczonych wysokim ryzykiem — zwłaszcza przy umowach, pieniądzach i podatkach spółdzielni — warto skonsultować się z radcą prawnym szkoły lub organu prowadzącego.