Nadzór pedagogiczny
Kontrola kuratorium w szkole — co może i musi kontrolujący
Najwięcej kłopotów bierze się nie z samej kontroli, tylko z terminów po niej. Po otrzymaniu protokołu z zaleceniami mogą rozpocząć bieg trzy różne terminy siedmiodniowe — i tylko jeden z nich liczy się w dniach roboczych.
Punkt wyjścia
Monitorowanie wróciło — formy nadzoru są znów trzy
Trzy nazwy warto uporządkować na wstępie, bo dalej używam terminologii przepisów. Kuratorium to urząd; organem sprawującym nadzór pedagogiczny nad przedszkolami, szkołami i placówkami jest co do zasady kurator oświaty, działający w imieniu wojewody — nad szkołami i placówkami artystycznymi nadzór sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, przy czym nie narusza to uprawnień kuratora oświaty w zakresie nadzoru nad nauczaniem przedmiotów ogólnokształcących w szkołach artystycznych. Wizytator to nazwa stanowiska; przepisy mówią o osobie upoważnionej do przeprowadzenia kontroli, czyli o kontrolującym, i to imienne upoważnienie wyznacza granice jego działania. Potoczne zalecenia pokontrolne występują w ustawie po prostu jako zalecenia. Dalej rozróżniam terminy biegnące od otrzymania protokołu od terminów biegnących od otrzymania zaleceń — choć zalecenia są elementem protokołu.
W rozmowach wraca jeszcze słowo wizytacja, a w obiegu spotyka się także określenie kontrola kuratoryjna. Obecne rozporządzenie o nadzorze pedagogicznym nie posługuje się żadnym z tych określeń: gdy dyrektor ma na myśli czynności kontrolne kuratorium w szkole, właściwą nazwą prawną jest dziś kontrola.
art. 51 ust. 1 pkt 1 i art. 53 ust. 1 i 4 ustawy; § 14 ust. 3 i § 15 ust. 1 rozporządzenia
Rozporządzenie o nadzorze pedagogicznym wymienia dziś trzy formy: kontrolę, wspomaganie i monitorowanie. Przez pięć lat formy były dwie: ewaluację i monitorowanie uchylono nowelizacją obowiązującą od roku. Monitorowanie wróciło roku — ewaluacja nie wróciła i nadal nie jest odrębną formą nadzoru, choć w rozmowach i dokumentach szkolnych nazwa trzyma się do dziś.
Monitorowanie ma tu tyle miejsca, ile potrzeba do rozróżnienia form. Jego własną procedurę — zawiadomienie na trzy dni robocze, arkusze kuratora, granice pytań i brak protokołu — opisuje osobny poradnik o monitorowaniu w nadzorze pedagogicznym.
Drugi podział jest ważniejszy w praktyce, ale dotyczy czego innego. To nie są kolejne formy nadzoru, tylko tryby działania: nadzór realizuje się w trybie działań planowych — wynikających z planu nadzoru i kierunków polityki oświatowej państwa — albo doraźnych, gdy pojawia się potrzeba nieprzewidziana w planie.
Różnica jest konkretna: o kontroli przewidzianej w planie nadzoru organ zawiadamia z wyprzedzeniem co najmniej siedmiu dni, podając termin i tematykę. Dla kontroli podejmowanej doraźnie przepisy takiego obowiązku nie przewidują.
Nie znaczy to, że przy kontroli doraźnej nie obowiązują żadne reguły. Imienne upoważnienie, obowiązek zapewnienia dyrektorowi czynnego udziału, sporządzenie protokołu oraz uprawnienia do odmowy podpisu i do zastrzeżeń odnoszą się do niej tak samo. Limity dwóch i pięciu dni powiązano wyłącznie z kontrolami przewidzianymi w planie nadzoru — dla kontroli doraźnej rozporządzenie czasu trwania czynności nie ogranicza. Co do protokołu jest natomiast odwrotnie niż do niedawna: od roku kontrola doraźna ma własny termin — siedem dni roboczych, niezależnie od tego, co oceniała.
Nowe od roku
- O planowanym monitorowaniu organ nadzoru zawiadamia dyrektora co najmniej trzy dni robocze przed jego rozpoczęciem. To osobny termin od siedmiu dni przy kontroli planowej i dotyczy innej formy nadzoru.
- Monitorowanie doszło także do nadzoru wewnętrznego sprawowanego przez dyrektora, a jego zakres ma być ujęty w planie nadzoru.
- Nowelizacja nie rozstrzyga, według której wersji przepisów dokończyć kontrolę wszczętą przed . Przepis przejściowy dotyczy wyłącznie planów nadzoru.
§ 19d, § 22 ust. 1 pkt 5 i § 23 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia; § 2 rozporządzenia zmieniającego Dz.U. 2026 poz. 1151
Najczęstsze pytanie
Czy kontrola może przyjść bez zapowiedzi
Odpowiedź zależy od trybu i to jest cała trudność tego pytania. Kontrolę przewidzianą w planie nadzoru organ zapowiada: zawiadamia dyrektora oraz organ prowadzący o zamiarze jej przeprowadzenia, o terminie i o tematyce, co najmniej na siedem dni przed rozpoczęciem. Dla kontroli podejmowanej doraźnie przepisy takiego obowiązku nie ustanawiają — co nie znaczy, że musi się ona odbyć bez zapowiedzi.
Osobną sprawą jest wejście na lekcję. Uprawnienie do wstępu na zajęcia przysługuje w charakterze obserwatora i przepisy nie przewidują odrębnego uprzedzenia o konkretnej obserwacji. Inaczej jest z udziałem w posiedzeniu rady pedagogicznej — tam przepis wymaga uprzedniego powiadomienia dyrektora.
Pytanie, czy kontrola podlegała obowiązkowi wcześniejszego zawiadomienia, zależy od tego, czy była przewidziana w planie nadzoru; imienne upoważnienie określa natomiast tematykę i ramy czasowe czynności kontroli.
§ 14 ust. 2 rozporządzenia oraz art. 55 ust. 3 ustawy — rozwinięcie w siedmiu krokach i w źródłach.
Skarga
Skarga to nie kontrola
Rodzic albo nauczyciel pisze do kuratorium. Dyrektor dowiaduje się o tym i zakłada, że lada dzień przyjdzie kontrola doraźna. Samo wniesienie skargi kontroli nie wszczyna. To dwa odrębne tryby, prowadzone na innej podstawie i kończące się innym dokumentem.
Rozporządzenie wiąże działania doraźne z potrzebą nieprzewidzianą w planie nadzoru, a nie z wpłynięciem pisma. Skarga może taką potrzebę ujawnić — ale organ dopiero wtedy decyduje, czy sięgnąć po własne kompetencje nadzorcze.
| Tryb skargowy | Kontrola w nadzorze | |
|---|---|---|
| Podstawa | dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego i rozporządzenie o skargach | art. 55 ustawy i rozporządzenie o nadzorze |
| Co bada organ | zarzuty zawarte w skardze | zakres wskazany w upoważnieniu |
| Czy ktoś przyjeżdża do szkoły | nie musi | tak, jeżeli organ zarządzi kontrolę |
| Dokument końcowy | zawiadomienie o sposobie załatwienia | protokół kontroli |
| Pozycja dyrektora | nie staje się przez to stroną postępowania | ma uprawnienia wynikające z procedury kontroli |
Termin jest miesięczny, nie trzydziestodniowy. Jeżeli pismo jest rozpatrywane jako skarga przez właściwy organ, załatwia się je bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca. To inny termin niż trzydzieści dni na powiadomienie o realizacji zaleceń — te dwa łatwo pomylić, bo dotyczą tej samej relacji ze szkołą.
Adres na kopercie nie przesądza, kto skargę rozpatrzy. Kodeks nakazuje organowi najpierw ustalić własną właściwość, a dla skarg na kierowników jednostek ma odrębne reguły. Skierowanie pisma do kuratora nie czyni go automatycznie właściwym.
Anonim nie uruchamia trybu skargowego. Pismo bez imienia, nazwiska i adresu pozostawia się bez rozpoznania. Nie znaczy to, że organ ma zakaz wykorzystania zawartej w nim informacji jako sygnału do własnych działań — ale nie ma też normy, która kazałaby mu wtedy wszcząć kontrolę.
Nie masz automatycznego prawa do poznania skarżącego. Prawo strony do wglądu w akta nie znajduje zastosowania do postępowania skargowego — przesądził to Naczelny Sąd Administracyjny. Organ może przekazać treść zarzutów tyle, ile potrzeba do uzyskania wyjaśnień.
Odrębną drogą jest wniosek o informację publiczną: może go złożyć każdy, bez wykazywania interesu. Prawo to podlega jednak ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej. Może to oznaczać udostępnienie treści po anonimizacji danych pozwalających zidentyfikować skarżącego, jeżeli pozostała treść stanowi informację publiczną.
Kontrolę przeprowadza się na podstawie imiennego upoważnienia. Sam brak takiego upoważnienia nie oznacza jednak, że organ działa w trybie skargowym. Od odrębną formą nadzoru jest także monitorowanie, które obejmuje zbieranie i analizę informacji o działalności szkoły; w jego trakcie dyrektor udziela informacji z wykorzystaniem narzędzi nadzoru. Dostajesz pismo z kuratorium? Ustal, w jakim trybie organ działa — od tego zależą właściwe reguły proceduralne.
Jeden obowiązek może powstać niezależnie od działań kuratora
Jeżeli z informacji, którą uzyskałeś, wynika podejrzenie popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, masz obowiązek zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego w terminie czternastu dni od powzięcia wiadomości — chyba że okoliczności bezspornie wskazują, że do takiego czynu nie doszło.
Kryterium nie brzmi „czy wpłynęła skarga”, tylko „co konkretnie z tej informacji wynika”.
Art. 237 § 1 i art. 73 Kodeksu postępowania administracyjnego, § 8 ust. 1 rozporządzenia o skargach, art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela oraz § 2 pkt 13, § 5 pkt 5, § 14 ust. 3 i § 26 ust. 1 pkt 2a rozporządzenia o nadzorze — zestawienie w źródłach.
Zakres
Co dokładnie podlega nadzorowi
Ustawa wymienia sześć podstawowych obszarów, ale robi to zwrotem „w szczególności” — to katalog otwarty, nie zamknięta lista. Granicę konkretnej kontroli wyznaczają jej tematyka, podstawa prawna i imienne upoważnienie, a nie ta wyliczanka.
- kwalifikacje nauczycieli do prowadzenia przydzielonych im zajęć
- realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania
- zasady oceniania, klasyfikowania i promowania oraz przeprowadzania egzaminów, a także obowiązek szkolny i obowiązek nauki
- przestrzeganie statutu szkoły lub placówki
- przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach
- zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki
Uprawnienia
Co wolno osobie wykonującej czynności nadzoru
Sześć uprawnień z ustawy. Przy dwóch stoi ograniczenie, które w praktyce najczęściej ginie.
-
Wstęp do szkoły i placówki
-
Wgląd do dokumentacji przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy
-
Wgląd do dokumentów potwierdzających kwalifikacje nauczycieli oraz przygotowanie osób niebędących nauczycielami, dopuszczonych do prowadzenia zajęć
-
Udział w posiedzeniu rady pedagogicznej
po uprzednim powiadomieniu dyrektora
-
Wstęp na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia organizowane przez szkołę lub placówkę
w charakterze obserwatora
-
Przeprowadzanie badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej
Po drugiej stronie stoją obowiązki. Czynności kontroli nie mogą zakłócać pracy szkoły, a kontrolujący ma rzetelnie i obiektywnie ustalić stan faktyczny, zebrać niezbędne dowody, zapewnić dyrektorowi czynny udział w kontroli i udokumentować czynności. To nie jest kurtuazja, tylko lista zapisana w rozporządzeniu.
Dwa uprawnienia z tej listy dotykają pracy rady pedagogicznej: wgląd do dokumentacji organizacji pracy oraz udział w posiedzeniu rady po uprzednim powiadomieniu dyrektora. Co musi znaleźć się w samym protokole rady i skąd biorą się te wymagania, rozpisałem w poradniku o protokole rady pedagogicznej.
Czego kurator nie robi sam
Nadzór pedagogiczny nie jest zwierzchnictwem kadrowym nad pracownikami szkoły. Trzy rzeczy, które bywają kuratorowi przypisywane, leżą poza jego kompetencją.
Nie zawiesza nauczyciela. Zawieszenie w pełnieniu obowiązków ustawa przypisuje dyrektorowi, a wobec nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora — organowi prowadzącemu.
Nie wymierza kary porządkowej. Kara porządkowa jest środkiem pracodawcy, a wymierzanie jej nauczycielom ustawa wskazuje jako kompetencję dyrektora jako kierownika zakładu pracy.
Nie wszczyna ani postępowania wyjaśniającego, ani dyscyplinarnego. Postępowanie wyjaśniające wszczyna rzecznik dyscyplinarny na polecenie organu, który go powołał. Rzecznik może następnie skierować wniosek do komisji, a komisja wydaje postanowienie o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego; kary dyscyplinarne wymierza komisja. Kurator może przekazać rzecznikowi informację i materiały — to nie jest akt wszczynający.
Czego natomiast nie lekceważyć. Wniosek organu nadzoru o odwołanie dyrektora jest dla organu prowadzącego wiążący — tak stanowi ustawa i nie jest to opinia, którą można odłożyć. Przesłanka powstaje jednak dopiero po niewykonaniu polecenia usunięcia uchybień albo obowiązków związanych z programem poprawy — nie za dowolne uchybienie.
Art. 56 ust. 3 i art. 68 ust. 5 pkt 2 Prawa oświatowego; art. 75–76, 85, 85b i 85t Karty Nauczyciela; art. 108 Kodeksu pracy — zestawienie w źródłach.
Krok po kroku
Od zawiadomienia do zamknięcia sprawy
-
01
co najmniej 7 dni przed
Zawiadomienie o kontroli planowej
Organ nadzoru zawiadamia dyrektora oraz organ prowadzący o zamiarze przeprowadzenia kontroli, jej terminie i tematyce. Dotyczy to kontroli przewidzianej w planie nadzoru. Dla kontroli podejmowanej doraźnie przepisy nie ustanawiają obowiązku takiego zawiadomienia — co nie znaczy, że musi się ona odbyć bez zapowiedzi.
§ 14 ust. 2 rozporządzenia
-
02
brak odrębnego terminu
Imienne upoważnienie
Kontrolę przeprowadza się na podstawie imiennego upoważnienia. Zawiera ono datę i numer, podstawę prawną, imię i nazwisko kontrolującego, nazwę i siedzibę szkoły, tematykę, terminy rozpoczęcia i zakończenia czynności oraz pieczęć i podpis organu. Warto je przed rozpoczęciem czynności zweryfikować — zwłaszcza tematykę i terminy, bo to one wyznaczają granice tej kontroli.
§ 14 ust. 3 rozporządzenia
-
03
2 albo 5 dni
Czynności w szkole — kontrola z planu nadzoru
Te limity dotyczą kontroli przewidzianej w planie nadzoru. Kontrola oceniająca przestrzeganie przepisów nie powinna trwać dłużej niż dwa dni, a oceniająca przebieg procesów i efekty działalności — nie dłużej niż pięć dni w ciągu kolejnych dwóch tygodni. Przepis mówi „nie powinna”, nie „nie może”. Niezależnie od trybu: czynności nie mogą zakłócać pracy szkoły, a kontrolujący ma zapewnić dyrektorowi czynny udział.
limity — § 14 ust. 5 pkt 1–2; niezakłócanie pracy szkoły i czynny udział dyrektora — § 14 ust. 4 i § 15 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia
-
04
7 albo 14 dni roboczych
Protokół kontroli
Protokół sporządza się w postaci papierowej — wtedy w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach — albo w postaci elektronicznej. Egzemplarz dla dyrektora przekazuje się za poświadczeniem odbioru, licząc od dnia zakończenia czynności w szkole. Siedem dni roboczych obowiązuje przy kontroli planowej oceniającej przestrzeganie przepisów oraz przy każdej kontroli doraźnej. Czternaście dni roboczych — przy kontroli planowej oceniającej przebieg procesów i efekty działalności. Przy kontrolach planowych decyduje więc przedmiot kontroli, a nie to, ile faktycznie trwała. Protokół zawiera opis stanu faktycznego, ujawnione nieprawidłowości, wnioski, zalecenia z terminem realizacji i pouczenie o prawie zgłoszenia zastrzeżeń.
§ 16 ust. 1–3 rozporządzenia
-
Do tego miejsca terminy biegły po stronie organu. Od następnego kroku liczy je już dyrektor — i to od zdarzeń, nie od dat w kalendarzu. -
05
7 dni roboczych
Zastrzeżenia do protokołu
Dyrektor może zgłosić pisemne, umotywowane zastrzeżenia do ustaleń protokołu, licząc od dnia jego otrzymania. Organ może zarządzić dodatkowe czynności; jeśli uzna zastrzeżenia za zasadne, zmienia protokół. Jeśli nie uwzględni ich w całości albo w części — ma czternaście dni roboczych od dnia otrzymania zastrzeżeń na pisemne stanowisko.
§ 18 ust. 1–4 rozporządzenia
-
06
7 dni
Zastrzeżenia do zaleceń
Zalecenia są elementem protokołu, ale mają własną ścieżkę i własny termin. Wobec samych zaleceń dyrektor może zgłosić zastrzeżenia do organu sprawującego nadzór w ciągu siedmiu dni od ich otrzymania — tu ustawa nie mówi o dniach roboczych. Jeżeli protokół zawiera zalecenia, jego otrzymanie może uruchomić dwa odrębne tryby zastrzeżeń.
art. 55 ust. 5 ustawy
-
07
30 dni
Powiadomienie o realizacji
Dyrektor jest obowiązany powiadomić o sposobie realizacji zaleceń. Jeśli wniósł zastrzeżenia — termin biegnie od dnia otrzymania zawiadomienia o ich nieuwzględnieniu.
art. 55 ust. 6 ustawy
Wszystkie terminy w jednym miejscu
Trzecia kolumna jest tu najważniejsza: mówi, od czego liczyć.
| Zdarzenie | Termin | Liczony od/do |
|---|---|---|
| Zawiadomienie o kontroli planowej § 14 ust. 2 rozporządzenia | co najmniej 7 dni przed | przed planowanym rozpoczęciem kontroli |
| Imienne upoważnienie § 14 ust. 3 rozporządzenia | brak odrębnego terminu | kontrolę przeprowadza się na jego podstawie; weryfikacja przed czynnościami ma charakter praktyczny |
| Czynności w szkole — kontrola z planu nadzoru limity — § 14 ust. 5 pkt 1–2; niezakłócanie pracy szkoły i czynny udział dyrektora — § 14 ust. 4 i § 15 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia | 2 albo 5 dni | tylko przy kontroli z planu nadzoru |
| Protokół kontroli § 16 ust. 1–3 rozporządzenia | 7 albo 14 dni roboczych | od zakończenia czynności w szkole |
| Zastrzeżenia do protokołu § 18 ust. 1–4 rozporządzenia | 7 dni roboczych | od dnia otrzymania protokołu |
| Zastrzeżenia do zaleceń art. 55 ust. 5 ustawy | 7 dni | od dnia otrzymania zaleceń |
| Powiadomienie o realizacji art. 55 ust. 6 ustawy | 30 dni | od otrzymania zaleceń, a po zastrzeżeniach — od zawiadomienia o ich nieuwzględnieniu |
| Wyjaśnienie przyczyn odmowy podpisania protokołu § 17 ust. 1 rozporządzenia | 7 dni | od dnia otrzymania protokołu |
| Stanowisko organu w przypadku nieuwzględnienia całości lub części zastrzeżeń § 18 ust. 4 rozporządzenia | 14 dni roboczych | od dnia otrzymania zastrzeżeń |
| Realizacja zaleceń art. 55 ust. 4 ustawy; § 16 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia | termin wskazany w zaleceniu | brak jednolitej liczby dni w przepisach |
Na czym najłatwiej się potknąć
Trzy rzeczy, które kosztują najwięcej
01
Trzy różne terminy siedmiodniowe
Po otrzymaniu protokołu z zaleceniami mogą rozpocząć bieg trzy — wszystkie są uprawnieniami, nie obowiązkami. Wyjaśnienie przyczyn odmowy podpisania protokołu — siedem dni. Zastrzeżenia do ustaleń protokołu — siedem dni roboczych. Zastrzeżenia do zaleceń — znów siedem dni, bez dopisku „roboczych”. Tylko środkowy liczy się w dniach roboczych, więc przy weekendzie i dniu wolnym rozjeżdża się z pozostałymi o kilka dni.
02
Powiadamiasz dwa organy, nie jeden
W ciągu trzydziestu dni trzeba powiadomić organ sprawujący nadzór o sposobie realizacji zaleceń oraz organ prowadzący — o samych zaleceniach i o sposobie ich realizacji. Gdy zastrzeżenia do zaleceń nie zostały uwzględnione, termin biegnie dopiero od dnia otrzymania zawiadomienia o ich nieuwzględnieniu. Z mojej praktyki szkoleniowej to pominięcie organu prowadzącego wraca najczęściej.
03
Odmowa podpisu nie blokuje protokołu
Dyrektor może odmówić podpisania protokołu, składając w ciągu siedmiu dni wyjaśnienie przyczyn. Ale odmowa nie stanowi przeszkody do podpisania protokołu przez kontrolującego i nie zastępuje zastrzeżeń do ustaleń protokołu. To dwa odrębne uprawnienia — można sięgnąć po oba, ale realnym narzędziem sporu o treść są zastrzeżenia.
Te trzy pomyłki mają wspólny mianownik i nie jest nim niewiedza. Biorą się stąd, że pod presją trzeba wskazać właściwy przepis, a przepisy o kontroli siedzą w dwóch aktach naraz — ustawie i rozporządzeniu — i liczą terminy w dwóch różnych trybach. Zbudowałem do tego narzędzie: Asystent Prawa Oświatowego podaje podstawę prawną z numerem publikatora, a gdy pewności nie ma, mówi o tym wprost, zamiast zgadywać. Piszę o tym tutaj, bo jestem jego autorem.
Czym to się kończy
Niewykonanie decyzji albo programu poprawy
To osobna ścieżka i warto ją odróżnić od zaleceń. Samo zalecenie z protokołu nie uruchamia tego, co niżej.
Dopiero gdy szkoła działa z naruszeniem przepisów, organ nadzoru może w drodze decyzji polecić usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie. Osobno, przy niedostatecznych efektach kształcenia lub wychowania, poleca dyrektorowi opracowanie — w uzgodnieniu z organem prowadzącym — programu i harmonogramu poprawy.
Wniosek o odwołanie pojawia się dopiero wtedy, gdy dyrektor nie usunie uchybień objętych tą decyzją, nie opracuje albo nie wdroży programu poprawy w terminach z harmonogramu, albo nie uwzględni w nim zgłoszonych uwag i wniosków.
Wtedy organ nadzoru występuje do organu prowadzącego o odwołanie ze stanowiska dyrektora — z końcem albo w czasie roku szkolnego, bez wypowiedzenia. Taki wniosek jest dla organu prowadzącego wiążący. Dotyczy on odwołania ze stanowiska; dla szkół prowadzonych przez ministra oraz przez podmioty inne niż samorząd ustawa przewiduje odrębne następstwa.
Placówka niepubliczna — inny zestaw narzędzi. Ustawa odsyła w tym sektorze do przepisu o zakresie nadzoru, ale nie do przepisu o poleceniach i wniosku o odwołanie. Skutek jest praktyczny: wobec dyrektora szkoły niepublicznej kurator nie sięgnie po wiążący wniosek opisany wyżej. Ustawodawca przewidział inny mechanizm — polecenie usunięcia uchybień, a przy jego niewykonaniu przesłankę wykreślenia z ewidencji.
Decyzji o wykreśleniu z ewidencji nie wydaje kurator. Kurator wydaje polecenie usunięcia uchybień. Jeżeli szkoła, placówka albo osoba prowadząca nie zastosuje się do niego w wyznaczonym terminie, powstaje ustawowa podstawa wykreślenia z ewidencji. Samą decyzję o wykreśleniu wydaje organ prowadzący ewidencję; jest ona równoznaczna z likwidacją szkoły lub placówki.
Inny typ placówki
Przedszkole i sektor niepubliczny
Zasadnicza procedura kontroli opisana wyżej jest w znacznej części wspólna dla przedszkoli oraz jednostek niepublicznych. Różni się jednak katalog środków, które organ nadzoru może zastosować po stwierdzeniu nieprawidłowości.
Przedszkole publiczne — te same przepisy, stosowane odpowiednio. Ustawa każe stosować do przedszkola przepisy o zakresie nadzoru i o środkach pokontrolnych odpowiednio, a nie mechanicznie. Kontrola kwalifikacji nauczycieli, realizacji podstawy programowej, statutu, praw dziecka i bezpieczeństwa pozostaje przedmiotem nadzoru, z uwzględnieniem specyfiki wychowania przedszkolnego. Natomiast elementy właściwe wyłącznie szkole — ramowe plany nauczania, klasyfikowanie i promowanie uczniów, egzaminy, obowiązek szkolny i obowiązek nauki — stosuje się tylko w takim zakresie, w jakim mają odpowiednik w wychowaniu przedszkolnym.
Poniższy opis dotyczy niepublicznych przedszkoli, szkół i placówek pozostających pod nadzorem właściwego kuratora; szkoły i placówki artystyczne mają odrębne reguły właściwości organu nadzoru.
W przedszkolu niepublicznym szczególny reżim nadzoru wyznacza art. 180 Prawa oświatowego. Stosuje się odpowiednio art. 55 i rozporządzenie o nadzorze. Art. 56 — obejmujący decyzję o usunięciu uchybień, program poprawy i wiążący wniosek o odwołanie dyrektora — nie przechodzi do tego reżimu; art. 180 ust. 2 przewiduje własne polecenie usunięcia uchybień.
| Instrument | Przedszkole publiczne | Sektor niepubliczny |
|---|---|---|
| zalecenia z art. 55 ust. 4 | tak, odpowiednio | tak, odpowiednio |
| zastrzeżenia do zaleceń i powiadomienie o ich realizacji | tak | tak |
| polecenie usunięcia uchybień w drodze decyzji — art. 56 ust. 1 | tak, odpowiednio | nie |
| program i harmonogram poprawy — art. 56 ust. 2 | tak, odpowiednio | nie |
| wiążący wniosek o odwołanie — art. 56 ust. 3 | tak, po spełnieniu przesłanek ustawowych | nie |
| sektorowe polecenie usunięcia uchybień — art. 180 ust. 2 | nie | tak |
| monitorowanie prowadzone przez kuratora | tak | tak, odpowiednio |
| monitorowanie w ramach wewnętrznego nadzoru dyrektora — § 22 ust. 1 pkt 5 | tak | nie — przepisy wyłączone wprost |
Polecenie nie jest jedynym narzędziem. Strona mówi wyżej, że wobec placówki niepublicznej ustawodawca przewidział polecenie usunięcia uchybień. Trzeba to uzupełnić: zalecenia z czynności nadzoru działają tam również, razem z prawem do zastrzeżeń i obowiązkiem powiadomienia o realizacji. Polecenie jest odrębnym instrumentem sektorowym i nie zastępuje zaleceń z art. 55.
Art. 4 pkt 1, art. 55, art. 56, art. 61 i art. 180 Prawa oświatowego; § 22 ust. 1 pkt 5 i § 35 rozporządzenia o nadzorze — zestawienie w źródłach.
Pytania, które wracają
Najczęstsze wątpliwości
- Czy wizytator może wejść na lekcję bez zapowiedzi?
- Ma prawo wstępu na zajęcia w charakterze obserwatora i przepisy nie przewidują odrębnego uprzedzenia o konkretnej obserwacji. Musi się ona jednak mieścić w tematyce i terminach wskazanych w imiennym upoważnieniu. Obserwacja może być elementem czynności kontroli, ale sama w sobie nie jest oceną pracy nauczyciela w rozumieniu art. 6a Karty Nauczyciela — ocena pracy jest odrębną instytucją prawną.
- Ile może trwać kontrola w szkole?
- Rozporządzenie wyznacza limity wyłącznie dla kontroli przewidzianej w planie nadzoru. Ta oceniająca stan przestrzegania przepisów nie powinna trwać dłużej niż dwa dni, a oceniająca przebieg procesów kształcenia i wychowania oraz efekty działalności — nie powinna trwać dłużej niż 5 dni w ciągu kolejnych dwóch tygodni. Przepis mówi „nie powinna”, a nie „nie może”; samo rozporządzenie nie przewiduje w tym miejscu sankcji nieważności czynności za przekroczenie tych ram. Dla kontroli doraźnej rozporządzenie takiego limitu nie przewiduje. Niezależnie od trybu przeprowadzenie czynności nie może zakłócać pracy szkoły.
- Czy mogę odmówić podpisania protokołu?
- Tak, składając w ciągu siedmiu dni wyjaśnienie przyczyn odmowy. Odmowa nie stanowi jednak przeszkody do podpisania protokołu przez kontrolującego i nie zastępuje zastrzeżeń do ustaleń protokołu. Odmowa i zastrzeżenia to dwa niezależne uprawnienia — jeśli spór dotyczy treści ustaleń, właściwą drogą są umotywowane zastrzeżenia.
- Czy kuratorium może żądać danych osobowych uczniów i nauczycieli?
- Organ sprawujący nadzór pedagogiczny może przetwarzać dane osobowe pracowników i uczniów w zakresie niezbędnym do wykonywania nadzoru pedagogicznego. Sposób pozyskania danych zależy jednak od trybu działania. W ramach kontroli osoby wykonujące czynności nadzoru mają ustawowe prawo wglądu do określonej dokumentacji, w granicach prowadzonej kontroli. W ramach monitorowania dyrektor udziela informacji z wykorzystaniem narzędzi nadzoru. Dawny przepis pozwalający organowi ogólnie występować do dyrektora o przekazanie informacji i danych (§ 4a rozporządzenia) został uchylony.
- Czy niewykonanie zalecenia oznacza wniosek o moje odwołanie?
- Nie bezpośrednio. To dwie różne instytucje. Zalecenia z protokołu mają własny tryb: zastrzeżenia w siedem dni i powiadomienie o realizacji w trzydzieści. Wiążący wniosek o odwołanie ze stanowiska pojawia się dopiero wtedy, gdy dyrektor nie usunie uchybień objętych odrębną decyzją organu nadzoru albo nie opracuje lub nie wdroży programu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania.
- Czy ewaluacja zewnętrzna nadal istnieje?
- Nie. Ewaluacja nie jest odrębną formą nadzoru i nowelizacja jej nie przywróciła. Wróciło natomiast monitorowanie: od początku tego roku szkolnego formami nadzoru są kontrola, wspomaganie i monitorowanie. W rozmowach i dokumentach szkolnych nazwa „ewaluacja” trzyma się jednak nadal.
- Co się dzieje po złożeniu skargi na nauczyciela do kuratorium?
- Samo złożenie skargi nie wszczyna kontroli. Jeżeli pismo jest rozpatrywane jako skarga przez właściwy organ, obowiązuje dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego i termin do miesiąca. Organ może, ale nie musi, podjąć na tej podstawie działania doraźne w ramach nadzoru pedagogicznego. Niezależnie od tego po stronie dyrektora może powstać własny obowiązek: przy podejrzeniu czynu naruszającego prawa i dobro dziecka — zawiadomienie rzecznika dyscyplinarnego w ciągu czternastu dni od powzięcia wiadomości.
- Czy kuratorium poda mi, kto złożył skargę?
- Nie masz automatycznego prawa do poznania danych skarżącego. Prawo strony do wglądu w akta nie znajduje zastosowania do postępowania skargowego — potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny. Odrębną drogą jest dostęp do informacji publicznej, ale prywatność osoby fizycznej podlega ochronie, więc udostępnienie może wymagać anonimizacji danych pozwalających zidentyfikować skarżącego.
- Czy kurator może zawiesić albo ukarać nauczyciela?
- Nie. Co do zasady nauczyciela zawiesza dyrektor, a nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora — organ prowadzący. Karę porządkową nakłada pracodawca, a kary dyscyplinarne wymierza komisja dyscyplinarna. Kurator może przekazać rzecznikowi dyscyplinarnemu informację i materiały, ale samo przekazanie nie jest aktem wszczynającym postępowanie.
Podstawa prawna
Skąd to wiadomo
Trzon tej strony — terminy, uprawnienia i skutki kontroli — wynika z Prawa oświatowego i rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego. Tam, gdzie tekst wychodzi poza sam nadzór, sięgam po kolejne akty: tryb skargowy ma własną podstawę w Kodeksie postępowania administracyjnego, sytuacja nauczyciela — w Karcie Nauczyciela i Kodeksie pracy, a pytanie o dane skarżącego — w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Wszystkie stoją niżej. Podaję je, żeby dało się sprawdzić u źródła, a nie wierzyć mi na słowo. Tam, gdzie piszę o tym, co widzę na szkoleniach, jest to oznaczone jako obserwacja — bo przepis tego nie rozstrzyga.
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. — Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820, ze zm.) art. 4 pkt 1 — „szkoła” obejmuje też przedszkole; art. 55 — zakres nadzoru, uprawnienia, zalecenia i terminy; art. 55 ust. 9 — przetwarzanie danych osobowych; art. 56 — polecenie usunięcia uchybień i wniosek o odwołanie; art. 61 — odpowiednie stosowanie do przedszkola; art. 180 — nadzór nad szkołą i placówką niepubliczną
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 15, zm. Dz.U. 2026 poz. 1151) § 3 — tryb planowy i doraźny; § 5 — formy nadzoru; §§ 14–18 — przebieg kontroli, protokół i zastrzeżenia; § 19d — zawiadomienie o monitorowaniu; § 22 ust. 1 pkt 5 — monitorowanie w nadzorze dyrektora; § 35 — wyłączenie §§ 22–24 wobec jednostek niepublicznych
- Rozporządzenie zmieniające z dnia 28 sierpnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1151) przywrócenie monitorowania; postać protokołu i termin dla kontroli doraźnej; uchylenie § 4a; obowiązuje od r.
- Rozporządzenie zmieniające z dnia 1 września 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1618) uchylenie ewaluacji i monitorowania jako odrębnych form nadzoru; obowiązuje od r. Monitorowanie zostało później przywrócone, ewaluacja nie.
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. — Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. 2026 poz. 515) art. 6a — ocena pracy nauczyciela; art. 75 ust. 2a — zawiadomienie rzecznika dyscyplinarnego; art. 76, 85 i 85b — postępowanie wyjaśniające i dyscyplinarne; art. 85t — zawieszenie w pełnieniu obowiązków
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691) dział VIII — skargi i wnioski; art. 73 — prawo strony do wglądu w akta; art. 228–232 — właściwość organu; art. 237 § 1 — miesięczny termin załatwienia skargi
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków (Dz.U. 2002 poz. 46) § 8 ust. 1 — pozostawienie anonimu bez rozpoznania; § 9 — zbieranie materiałów przy wyjaśnianiu skargi
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. 2022 poz. 902) art. 2 — prawo bez wykazywania interesu; art. 5 ust. 2 — ograniczenie ze względu na prywatność osoby fizycznej
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 277) art. 108 — kara porządkowa jako środek pracodawcy
- Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (II OSK 2729/13) art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie znajduje zastosowania do postępowania skargowego z działu VIII
Osobną sprawą jest to, co szkoła sama robi z danymi, zanim ktokolwiek po nie sięgnie — granice powierzania dokumentacji narzędziom AI opisałem w poradniku AI a RODO w szkole. Osobnym dokumentem, który w tym roku szkolnym wymaga zmiany, jest statut — terminy i zakres opisałem w poradniku o zakazie telefonów, a to, który organ ma kompetencję do uchwalenia tej zmiany — w poradniku o zmianie statutu szkoły, dotyczącym publicznej szkoły prowadzonej przez samorząd. Pozostałe teksty zebrałem w dziale Wiedza.
Ten tekst opisuje stan prawny i nie zastępuje porady w konkretnej sprawie. Przy sporze o ustalenia kontroli warto sięgnąć po pełne brzmienie przepisów albo po pomoc prawną.
Autor: Piotr Kruk — trener AI i cyberbezpieczeństwa, twórca Asystenta Prawa Oświatowego. Prowadzi warsztaty z AI dla rad pedagogicznych, poradni i urzędów. Opublikowano , zaktualizowano .
Potrzebujesz odpowiedzi z podstawą prawną, a nie z pamięci?
Asystent Prawa Oświatowego wskazuje przepis z numerem publikacji, ryzyka i kolejne kroki — a gdy pewności nie ma, mówi o tym wprost, zamiast zgadywać.
Poznaj Asystenta Prawa Oświatowego